D66

Levering Patriots aan Turkije geen bezwaar

Buitenland

Thom de Graaf

12-02-2003 - 'Alle mogelijkheden om op andere wijze dan oorlog de doelstellingen van ontmanteling van massavernietigingswapens en controle van Irak te verwezenlijken moeten worden beproefd. Het rapport van Blix en El Baradei aanstaande vrijdag zal daarin een belangrijke rol spelen', aldus Thom de Graaf tijdens het plenaire debat over Irak van woensdag 12 februari.

De crisis rond Irak verscheurt de wereldopinie en reikt verder dan de op zichzelf al loodzware vraag of tot een militair optreden tegen Saddam Hoesein moet worden besloten. Wie de gebeurtenissen van de afgelopen weken op zich in laat werken, moet tot de conclusie komen dat de gevestigde veiligheidsstructuren en internationale oriëntaties zoals we die sinds de laatste wereldoorlog kennen, onder zware druk zijn komen te staan.
Tenminste drie mechanismen van internationale stabiliteit hebben te lijden onder grote verdeeldheid, die afbreuk doet aan de betekenis en werking ervan: de Verenigde Naties, de Noord-Atlantische Verdragsorganisatie en de broze Europese Unie. Meer in het algemeen staan de verhoudingen in de westerse wereld onder grote spanning. Ik baseer mij daarbij niet op de grove retoriek van Amerikaanse kranten die de Fransen nu ondankbaarheid verwijten voor D-day en ook niet op het onwaarschijnlijk gebrek aan tact en intelligentie waarmee politici als Louis Michel en de Amerikaanse defensie-minister Rumsfeld de overkant van de oceaan bestoken.
Wat ik waarneem is dat de strijd over de eventuele strijd in Irak niet alleen maar een debat is geworden over de argumenten over de beste methode om de naleving van rechtsverplichtingen door Irak af te dwingen, maar steeds meer een zoektocht naar nieuwe machtsverhoudingen in de wereld na 11 september.

De Verenigde Staten hebben daarin hun koers bepaald op grond van de eigen veiligheidsbelangen en in de wetenschap dat zij de enige militaire en politieke grootmacht van de wereld zijn. Europa en de transatlantische band dienen in die belangen instrumenteel te zijn. Het is evident dat het verdeelde Europa de Amerikanen niet inspireert tot het daadwerkelijk zoeken naar consensus en draagvlak. Europa lijkt in toenemende mate irrelevant te worden voor de strategische veiligheidspolitiek van de VS.
En Europa is in zichzelf betrekkelijk hulpeloos. De ernstige verdeeldheid over Irak is niet zozeer de uitkomst van een gezamenlijke inspanning tot een gezamenlijk standpunt, dat zou nog te billijken zijn, maar juist het resultaat van het ontbreken van die inspanning. Groot-Brittannië en Duitsland hebben ieder hun eigen weg gekozen, diametraal tegenover elkaar, Frankrijk bewandelde een derde weg om zich een eigenstandige positie te veroveren. In het NAVO-beraad dat nu opnieuw bijeen is, zijn die breuklijnen het beste zichtbaar. Niet ten onrechte wordt de vraag opgeworpen of de NAVO nog een echte toekomst heeft als de huidige crisis niet kan worden bezworen. Ook de zwaartekracht van de Verenigde Naties en van de Veiligheidsraad wordt van verschillende kanten onder vuur genomen. Amerika redeneert dat als de Veiligheidsraad nu niet doorpakt, de materiële betekenis van de VN wordt gereduceerd tot nul. Omgekeerd wordt gesteld dat juist de VS met een mogelijk unilateraal optreden de betekenis van de internationale rechtsgemeenschap terzijde schuift. Het zijn duivelse dilemma's waarin de komende weken keuzen moeten worden gemaakt. Het lijkt er op dat de Irak-crisis de aanleiding is voor een zoektocht naar nieuwe machtsevenwichten. Duitsland, Frankrijk en Rusland zien als semi-grootmachten om samen met het onvoorspelbare China wellicht een nieuwe kans om een tegenwicht te bieden aan Amerikaanse dominantie. Dat plaatst kleinere landen voor een moeilijke keuze, zeker een land als Nederland dat zich in het verleden en nu wil orienteren op zowel de atlantische relatie als een betekenisvolle plek binnen het Europese continent.

Vredesinitiatieven
Tegen deze achtergrond kijkt de D66-fractie naar de huidige situatie. Ik ga niet herhalen wat ik al vele malen eerder heb gezegd over de betekenis van de Veiligheidsraad als plechtanker voor de internationale rechtsorde. Mijn fractie vindt nog steeds dat de legitimiteit van een eventueel militair optreden een machtiging van de VR vraagt. Mijn fractie vindt ook nog steeds dat de mogelijke ernstige gevolgen van een Golfoorlog onvoldoende worden meegewogen in het internationaal debat. Niet alleen de humanitaire gevolgen, ook de consequenties voor de internationale alliantie tegen terrorisme, de fragiele verhoudingen in het Midden-Oosten en de stabiliteit in zowel de Arabische als de westerse wereld. Ook is tot op heden volstrekt onhelder wat de concrete doelstelling zou zijn van een militair optreden en wat de internationale gemeenschap vervolgens zou moeten en kunnen doen om in een post-Saddam Hoessein-tijdperk Irak en de regio stabiliteit te geven. De voorwaarden daartoe lijken minimaal aanwezig. Mijn fractie vindt daarom dat alle mogelijkheden om op andere wijze dan oorlog de doelstellingen van ontmanteling van massavernietigingswapens en controle van Irak te verwezenlijken moeten worden beproefd. Het rapport van Blix en El Baradei aanstaande vrijdag zal daarin een belangrijke rol spelen. Als daaruit blijkt dat de medewerking van Irak is toegenomen, is er alle reden om de wapeninspecties voort te zetten, uit te breiden en te intensiveren. In dat licht staat D66 ook positief t.o.v. de verklaring van Frankrijk, Duitsland en Rusland. Van de VS mag nu worden gevraagd om die weg niet bij voorbaat af te snijden. Niet alleen maar om vreedzame oplossingen zoveel mogelijk kans te geven, mar ook om een groot draagvlak voor eventuele militaire actie in de toekomst niet bij voorbaat te verliezen. Mijn fractie vraagt dan ook aan de regering om de negatieve houding t.o.v. dit initiatief, die de afgelopen dagen bleek uit uitlatingen van de premier en de minister van Buitenlandse Zaken, in te wisselen voor een positieve benadering. Juist Nederland dat de afgelopen maanden ruimte heeft gecreëerd door de Amerikanen te begrijpen maar niet mee te werken aan actieve verdeeldheid in Europa, bv. door de brief van de bende van 8 niet mee te tekenen, kan binnen de Europese Unie een belangrijke rol spelen nu het er op aan komt. Onverdacht vanwege onze dubbele oriëntatie. Ik zou deze inzet graag zien in het komende overleg op de Europese top.

Turks verzoek
Een belangrijk punt in dit debat is ten slotte de houding van ons land ten opzichte van verzoeken om mee te werken aan militaire planning. Dit valt uiteen in eerdere Amerikaanse bilaterale verzoeken, NAVO-besluiten om inspanningen te leveren voor defensieve planning maar ook backfilling en tenslotte het bilaterale verzoek van Turkije, waarover de regering vorige week positief heeft besloten. Mijn fractie heeft geen fundamentele bezwaren tegen het besluit om Patriot-systemen en de benodigde bemanning te leveren aan Turkije om de bevolking van een belangrijk deel van Turkije te beschermen tegen mogelijke rakketaanvallen vanuit Irak. Noch Nederland noch Turkije zijn uiteindelijk bepalend voor de vraag of er daadwerkelijk een oorlog uitbreekt en bijdragen aan de bescherming van een bondgenoot kan moeilijk worden afgewezen, ook als ons land zelf zich zou verzetten tegen die oorlog.
De NAVO-planning vinden wij moeizamer en datzelfde geldt voor besluitvorming door de Nederlandse regering om Nederland materieel en manschappen nu al ter beschikking te stellen ten dienste van een mogelijke directe of indirecte ondersteuning van Amerikaans-Engelse inzet in Irak. Gelet op wat ik eerder betoogde is mijn fractie daar vooralsnog tegen. Navo-planning die verder gaat dan gezamenlijke defensieve strategieën voor potentieel bedreigde bondgenoten, past niet in het streven om zolang mogelijk te werken aan vreedzame oplossingen. Het is te hopen dat het beraad van vandaag een juist midden vindt, waarbij ik aanteken dat na vrijdag a.s. een nieuwe situatie kan ontstaan.

Deel: ' D66 vindt levering Patriots aan Turkije geen bezwaar '




Lees ook